TARCZYCA – procedury operacyjne

Tarczyca jest gruczołem wydzielania wewnętrznego. Położona jest w obrębie szyi, przed tchawicą i krtanią. Produkuje hormony regulujące przemianę materii wielu tkanek ustroju. Zarówno zmiany struktury gruczołu (przerost, guzki łagodne i złośliwe, torbiele), jak i zaburzenia czynnościowe (nadczynność) mogą stanowić wskazania do interwencji chirurgicznej. Procedura chirurgiczna, zależnie od zaawansowania zmian może obejmować całkowite, bądź częściowe wycięcie tkanki gruczołowej. Częściowe wycięcie tarczycy ma w założeniu doprowadzić do pozostawienia zdrowej tkanki w pełni wydolnej czynnościowo. W niektórych przypadkach, w odległej perspektywie dochodzi jednak do częściowej niewydolności pozostawionego fragmentu gruczołu i konieczności uzupełniania niezbędnych hormonów drogą doustną (tabletki). Całkowite usunięcie tarczycy prowadzi nieuchronnie do konieczności dożywotniego przyjmowania hormonów drogą doustną (zazwyczaj jest to jedna tabletka dziennie w dawce dostosowanej do indywidualnych potrzeb; lek jest dostępny w aptece na receptę o zryczałtowanej odpłatności).

Leczenie chirurgiczne nie jest jedyną formą leczenia chorób tarczycy. Można jej schorzenia leczyć także farmakologicznie (za pomocą leków przyjmowanych doustnie) lub jodem radioaktywnym. Te zachowawcze formy leczenia tyreostatycznego (hamującego czynność tarczycy) mają na celu ograniczenie zmian przerostowych miąższu lub ograniczenie nadmiernej produkcji hormonów. Nie zawsze są dostatecznie skuteczne i istnieje potrzeba ostatecznej interwencji chirurgicznej. Niektóre schorzenia, szczególnie nowotwory wymagają od początku radykalnego leczenia chirurgicznego, po czym uzupełniającego leczenia jodem radioaktywnym. Leczenie chirurgiczne chorób tarczycy przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. Jest to niewątpliwie szybka i skuteczna metoda leczenia w porównaniu do zachowawczych sposobów leczenia jednak obarczona możliwością wystąpienia określonych powikłań. Występują one w znikomym odsetku przypadków, jednak o ile większość z nich ustępuje ostatecznie bez śladu i nie ma istotnego znaczenia klinicznego, o tyle niektóre z nich mogą okazać się trwałe i wpłynąć na jakość życia. Najczęstsze powikłania pooperacyjne to krwiaki w ranie, obrzęki tkankowe w okolicy rany oraz miejscowe odczyny zapalne. Poddają się one leczeniu za pomocą prostych, zachowawczych lub zabiegowych sposobów i nie pozostawiają trwałych skutków.

W wyniku operacji tarczycy może dojść do uszkodzenia nerwów krtaniowych zwrotnych, które unerwiają fałdy głosowe. W efekcie może dojść do upośledzenia fonacji tj. dźwięczności głosu w skali od lekkiej chrypki do zupełnego bezgłosu (szept). Ten efekt zazwyczaj jest przejściowy może jednak mieć charakter trwały. Zależy to od tego, czy nerw został stuczony lub naciągnięty, czy też trwale przerwany. Leczenie pooperacyjne polega na farmakoterapii uzupełnianej zabiegami fizykoterapeutycznymi. Niekiedy niezbędne jest specjalistyczne leczenie laryngologiczne lub foniatryczne. Innym powikłaniem, które może mieć trwały charakter jest niewydolność gruczołów przytarczycowych, w konsekwencji niedobór parathormonu i obniżenie poziomu wapnia we krwi. Objawia się to zaburzeniami przewodnictwa nerwowego określanego mianem tężyczki (wzmożenie napięcia nerwowego i mięśniowego, zaburzenia czucia skórnego). Doraźnym i przewlekłym sposobem leczenia jest tutaj uzupełnianie (dożylne i doustne) poziomu wapnia we krwi. Należy podkreślić, że ryzykiem dwóch ostatnich powikłań obarczone są przede wszystkim operacje w wolu nawrotowym (powtórnym po uprzednim leczeniu operacyjnym) oraz raku tarczycy. Najczęściej mają charakter przejściowy. Leczenie operacyjne przy braku istotnych powikłań (tak jest najczęściej) kończy się zdjęciem szwu środskórnego w trzeciej dobie pooperacyjnej. Już w pierwszej dobie pooperacyjnej chory nie ma żadnych ograniczeń w codziennej aktywności jak i odżywianiu. Każdy pacjent powinien pamiętać, aby po leczeniu operacyjnym zgłosić się do kontroli endokrynologicznej (I wizyta ok. 30 dni od operacji).