ŻYLAKI KOŃCZYN DOLNYCH

Żylaki to zgodnie z definicją poszerzone i wydłużone żyły przybierające wskutek tego kręty przebieg. Jest to niewątpliwie najbardziej zauważalny, lecz tylko jeden z wielu elementów (objawów) przewlekłej niewydolności żylnej. Choroba zaczyna się już w bardzo młodym wieku dyskretnymi dolegliwościami bólowymi oraz przemijającymi obrzękami kończyn. W formie rozwiniętej przyjmuje postać różnie nasilonych żylaków. Jest to oczywisty defekt kosmetyczny, jednak przy braku leczenia oprócz żylaków utrwalają się i nasilają obrzęki, pojawiają się zmiany troficzne skóry a ostatecznie trudno gojące się owrzodzenia. Przewlekła niewydolność żylna może dotyczyć żył powierzchownych, głębokich lub obu układów jednocześnie. Jej rozwojowi sprzyjają czynniki dziedziczne, płeć żeńska, wiek, przebyte ciąże, tryb i charakter pracy. Żylaki mogą być zmianami o charakterze pierwotnym lub wtórnym. Ich podstawowe rodzaje to: teleangiektazje, żylaki siatkowate, żylaki pni głównych lub dodatkowych, żylaki krocza i niewydolność naczyń przeszywających. Podstawową metodą diagnostyczną pozwalającą ustalić wskazania do leczenia operacyjnego jest ultrasonografia dopplerowska. Jest to powtarzalna i nieinwazyjna metoda obrazowania pozwalająca z dostateczną precyzją określić miejsca przecieku krwi wskutek niewydolności zastawek a tym samym określić rodzaj i zakres niezbędnej operacji.

Leczenie chirurgiczne spełnia istotną rolę w terapii chorób żył kończyn dolnych. W przypadkach niewydolności głównych pni żylnych, a zwłaszcza ich ujść, stanowi postępowanie z wyboru. Postępowanie operacyjne w większości przypadków polega na podwiązaniu dopływów pni głównych układu powierzchownego w miejscu ich niewydolnych ujść do układu głębokiego a następnie podskórnego usunięcia samych pni w zakresie zależnym od ich niewydolności. Żylakowato poszerzone dopływy pni głównych również wymagają usunięcia z licznych, małych cieć. Przebieg pooperacyjny zazwyczaj nie wymaga pobytu w oddziale szpitalnym dłużej niż 1-2 dni.

Postępowanie pooperacyjne powinno uwzględniać okres 6-8 tygodni kompresjoterapii (bandaż elastyczny lub pończochy uciskowe), co zmniejsza obrzęk oraz ułatwia odpływ krwi żylnej z operowanej kończyny, zabezpieczając przed rozwojem zakrzepicy żył głębokich. Cennym uzupełnieniem leczenia chirurgicznego w bezpośrednim okresie pooperacyjnym jest farmakoterapia przeciw zakrzepowa za pomocą heparyn drobnocząsteczkowych podawanych w okresie 2-4 tygodni w dawkach profilaktycznych. Powikłania pooperacyjne mają na ogół charakter łagodny i polegają na możliwości powstania krwiaków wokół ran pooperacyjnych, infekcji tychże ran oraz zaburzeń czucia w okolicy operowanej. Stosunkowo rzadko zdarza się uporczywy chłonkotok z rany pachwinowej. Poważne uszkodzenia naczyń tętniczych lub żylnych oraz pni nerwowych przebiegających w pobliżu operowanych żył zdarzają się wyjątkowo rzadko.

Przyczyny powstawania żylaków kończyn dolnych

Główną przyczyną powstawania żylaków kończyn dolnych jest niewydolność zastawek żył powierzchownych oraz osłabienie ściany żylnej.

Krew wypływa z serca tętnicami, a wraca żyłami. Im dalej od serca tym ciśnienie krwi jest mniejsze.
Ciśnienie wytwarzane przez pulsowanie serca nie wystarcza do przepchnięcia krwi przez cały krwiobieg z powrotem do serca, zwłaszcza wtedy gdy krew musi przebywać drogę w górę. W trakcie przemieszczania się krwi serce wspomaga pulsowanie tętnic, wyposażonych we własną mięśniówkę. Cofaniu się krwi zapobiegają natomiast znajdujące się w żyłach zastawki.

Sprawne zastawki wspomagają w układzie żylnym „pompę mięśniową” natomiast  kiedy ściany naczyń krwionośnych tracą elastyczność, wówczas krew cofa się w dół co prowadzi do nadciśnienia w żyłach kończyn dolnych, żyły rozszerzają się i tak powstają żylaki.

 Co zwiększa ryzyko zachorowania?

• Wiek - główny czynnik ryzyka.

• Czynniki dziedziczne – powodem wystąpienia chorób żył mogą być także skłonności genetyczne.Prawdopodobieństwo, że dziecko, którego oboje rodzice mają żylaki, będzie w przyszłości cierpiało na chorobę żył to blisko 90%. Można temu zapobiec lub złagodzić dolegliwości stosując się do zaleceń lekarza

• Płeć - prawie dwukrotnie częściej choroba dotyczy kobiet.

• Ciąża – obniżenie naturalnej aktywności fizycznej utrudnia odpływ krwi z kończyn dolnych.

• Długotrwałe siedzenie – z powodu opuszczenia nóg i ucisku krzesła pod kolanami utrudniony jest odpływ żylny, nie należy również krzyżować nóg, wówczas „pompa mięśniowa” nie działa

• Długotrwałe stanie – krew trudniej przepływa w kierunku serca, ponieważ musi pokonać siłę przyciągania ziemskiego.

• Otyłość – zwiększona objętość tkanki tłuszczowej w podbrzuszu oraz mała aktywność fizyczna utrudnia odpływ żylny

• Nieodpowiednie obuwie (wysokie obcasy), źle dopasowane ubrania (nie powinny być zbyt ciasne, aby nie utrudniały krążenia krwi)

• Tabletki antykoncepcyjne i hormonalna terapia zastępcza.

• Palenie tytoniu – Nikotyna powoduje zwężenie i zwapnienie żył

 Objawy choroby

• uczucie ciężkich nóg pod koniec dnia

• pojawienie się pod skórą niebieskich lub czerwonych „pajączków”

• uczucie obrzmienia nóg

• bolesne kurcze łydek

• zespół niespokojnych nóg

• nasilenie objawów w pozycji siedzącej lub stojącej

• nasilenie objawów pod wpływem wysokiej temperatury otoczenia

 Jak postępować aby zmniejszyć ryzyko zachorowania?

•  Dieta

Unikanie pokarmów powodujących zaparcia, dieta powinna być bogata w błonnik oraz witaminę C, która uszczelnia naczynia krwionośne, ponadto witaminy z grupy B, Wit. E, PP. Ograniczenie spożycia soli, która zatrzymuje wodę w organizmie, używek zwłaszcza tytoniu.

•  Unoszenie kończyn

Unoszenie nóg ułatwia odpływ krwi z nóg do serca. Zaleca się aby kilkakrotnie w ciągu dnia unieść nogi na wysokość ok. 10 cm ponad poziom tułowia. Korzystne jest również spanie z nieco uniesionymi nogami.

•  Wystrzeganie się wysokich temperatur

Niekorzystny wpływ wywiera przegrzewanie nóg, gorąca kąpiel, nadmierne nasłonecznienie. Zaleca się: chłodny, ale nie lodowaty prysznic ok. 10 sekund na każdą nogę, rozpoczynając od stóp. Temperatura hartuje naczynia krwionośne oraz poprawia mikrokrążenie.

•  Aktywność fizyczna

Poprawia stan mięśni i wydolność „pompy mięśniowej”  Zaleca się pływanie oraz wszelkie ćwiczenia wzmacniające mięśnie nóg jak: bieganie, energiczny marsz, jazda na rowerze. Należy pamiętać, że nie mogą to być  sporty wymagające dużego wysiłku i obciążające stopy (podnoszenie ciężarów). Aktywność fizyczna musi być dostosowana indywidualnie do możliwości i stanu zdrowia pacjenta.

•  Stosowanie kompresoterapii

Bandażowanie wspomaga i ułatwia odpływ krwi z nóg, ale tylko wtedy, gdy jest prawidłowo wykonane: ciaśniej w dolnej ich części (zaczynając od stopy), luźniej w górnej. Wyroby uciskowe takie jak podkolanówki, pończochy czy rajstopy są łatwiejsze w stosowaniu niż bandaże -  nie zsuwają się, nie zawijają. Mają takie same zalety jak bandaże i powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza.                                                                                                                                                                                                                                Bandaże elastyczne i pończochy uciskowe należy zdejmować na noc. Ważne jest, aby zarówno bandaż, jak i pończochy zakładać przy uniesionych nogach przed porannym wstaniem z łóżka.